Châu nham lạc lộ 珠岩落鷺 • Đàn cò đáp xuống núi ngọc

Chú thích 1. Hà Tiên thập cảnh khúc vịnh có sau Hà Tiên thập vịnh (1737), và tập thơ này chưa được khắc in. Bản hiện nay do thi sĩ Đông Hồ sưu tập được. 2. Đại Nam nhất thống chí do Nha Văn hóa, Phủ Quốc vụ Khanh đặc trách Văn hóa, Sài Gòn xuất bản, 1973, tr. 57. 3. Nam Kỳ lục tỉnh Địa dư chí in trên Đại Việt tạp chí số 52 ra ngày 1 tháng 12 năm 1944, tr. 95. 4. Monographie de la Province d’Hatien, Saigon-Imprimerie L. Ménard, 1901, tr. 59. 5. Từ thị xã Hà Tiên, đi một đoạn đường khoảng 7km theo quốc lộ 80 về hướng cửa khẩu Xà Xía, đến ngọn Thạch Động thì gặp một con đường rẽ phải. Theo con đường này đi khoảng 1km nữa là đến núi Đá Dựng. Danh thắng này nằm cách biên giới Việt Nam - Campuchia khoảng 4 km. 6. Theo bài viết: Châu Nham Lạc Lộ, cảnh xưa thật sự nơi đâu? Và bài Nơi phát tích bài thơ Châu Nham Lạc Lộ không phải là núi Đá Dựng. Cả hai bài đều in trong Nghiên cứu Hà Tiên, sách dẫn ở mục tham khảo. 7. Đông Hồ giải thích từ khó hiểu: (1) Mạc: phỏng để vẽ lại. (2) Mới bạn họa danh: ý nói cảnh tượng kỳ tuyệt, không có ai phỏng theo mà vẽ cho được. (3) Kiều nhiêu: non mởn tươi đẹp. (4) Dọc dò: sâm si không đều nhau, có hình thể kỳ lạ cheo leo. (5) Man man: vạn vạn, chỉ số nhiều. (6) Rồng rồng: tả hình dáng uốn khúc như hình rồng. (7) Rơi ngân rớt phấn: Ví đàn cò bay đáp xuống từng đợt, ở xa nhìn như ngân rơi phấn rớt giữa không gian. (8) Hành dương: bãi biển Hành Dương. (9) Trắng hòa ngàn: trắng khắp cả ngàn núi, ngàn cây. (10) Ngặt ngào: biến âm của ngặt nghèo. (11) Ba sào chưa hay: mặt trời lên cao ba sào mà chưa thức. (12) Dẫu chẳng tày: dầu chẳng được như ý mong muốn (13) Ưu lạc: thong dong nhàn hạ vui vẻ. (14) Mất khi đỗ đình: mất những lúc đậu, lúc ngừng, lúc nghĩ. Đỗ đình có nghĩa là nơi căn cứ vững chắc, nơi gốc gác. (15) Kiểng: biến âm của cảnh (Văn học Hà Tiên, tr. 233-236). Tham khảo *Trương Minh Đạt, Nghiên cứu Hà Tiên, Nxb Trẻ & Tạp chí Xưa & Nay hợp tác ấn hành, năm 2008. *Đông Hồ, Văn học Hà Tiên, Nxb Văn Nghệ TP. HCM, 1999.