“Ngả lưng” giữa hai cuộc chiến

Với nhiều người Việt từng sống đang sống Thế kỉ Hai mươi dài cực dài chỉ Thập niên Sáu mươi đã lâu như cả thế kỉ yên bình từng trôi qua lặng lẽ Tây Ban cầm sáu dây cây đàn huyền diệu của văn hoá văn minh Nhân loại không dễ độc tấu mười chương khúc của Thập kỉ Sáu mươi ta thửa đàn mười hai dây ghép bằng sắt gang tre nứa chỉnh đàn đến không thể căng thêm để dây khỏi đứt tung âm thanh không lạc thấp hơn nửa cung cao hơn nửa nốt năm tháng - hàng phím lõm!… sau chín năm kháng chiến những người lính Trung đoàn Thủ Đô, Đoàn quân Tây Tiến tuổi ba lăm bốn mươi sung sức giữa thời trận mạc đủ sức đuổi giặc đến mũi Cà Mau bịt chặt cảng Đà Nẵng, Sài Gòn không để giặc ngoại xâm đổ bộ lên đất liền lần nữa những đại đoàn chủ lực Quân Tiên Phong, Chiến Thắng, Đồng Bằng… bừng bừng nhuệ khí hạ trại ở Đồng Lê án binh quanh Nhật Lệ dừng cuộc trường chinh trước Khu Phi quân sự Vĩnh Linh những người lính từng trải im lặng nhìn nhau đất nước phải chia đôi? không thể hiểu không sao hiểu nổi! Vĩ tuyến Mười Bảy Vĩ tuyến Mười Bảy !!! ???… sau ba ngàn ngày chiến trận những dàn đại bác nguội dần vỏ đạn, xác ca nô đợi hoá thân thành nồi đồng điếu chảo gang trăm vạn chiến binh náo nức thay nhau nghỉ phép bao cô gái quê xốn xang ngóng trông bộ đội về làng mơn mởn con gái tỉnh Đông xứ Đoài đồng dâu bãi mía vừa kịp dậy thì những cô hàng xén hàng tấm Hải Dương, Bắc Ninh, Nho Quan, Phủ Lý chải mượt tóc bồng lá bún mơ làm con dâu Cụ Hồ - vợ vệ quốc quân từ Tây Bắc, Sầm Nưa, Mường Lát khoác áo trường chinh về lại kinh thành những sĩ quan không cấp bậc quân hàm oai hùng giầy đen áo đại cán Tôn Trung Sơn bốn túi lọt mắt xanh tiểu thư Hàng Bạc, Đồng Xuân chiến binh Bắc Bắc, Thủ Đô, Tu Vũ “hành quân” ngang dọc giấc mơ thôn nữ khăn nâu đồng tiền khăn đen mỏ quạ Từ Sơn, Lục Ngạn, Canh Diễn, Nhật Tân… mẹ chồng sinh thêm con út con thêm nàng dâu hai năm ba lần vượt cạn làng quê phố thị râm ran pháo cưới những cô đỡ trẻ các bà mụ vườn bao năm nhàn nhã chân tê tay dại ngày ngóng người mời đêm chờ kẻ gọi bây giờ tất bật đi sớm về khuya “từ nay bom đạn hết rồi con thuyền xuôi ngược thảnh thơi giữa dòng…” trẻ trồng na già giồng bạch đàn xẻ đá nung vôi đắp lò nướng gạch “Thẻ Nhận ruộng” trường tồn cùng phim ảnh thành báu vật trong các viện bảo tàng - kỉ niệm một thời gửi tới mai sau (?) ruộng mới nhận vừa chia bị gom vào hợp tác “chiêm mùa cờ đỏ ven đê sớm hôm tiếng trống đi về trong thôn” chỉ vài trăm người biết: bộ đội công binh sắp mở đường mòn dọc Trường Sơn chỉ mấy chục người hay: những tàu không số đã âm thầm rẽ sóng biển Đông vạch Đường Hồ Chí Minh trên biển cây dương cầm cũ dưới tán đại ngàn vang lên từng chùm hợp âm kết thành giai điệu Nhạc sĩ Lưu Hữu Phước viết những nốt nhạc mở đầu hành khúc “Giải phóng miền Nam” - lại có chiến tranh! - chiến tranh sắp nổ ra! những người làm mẹ cha giao thừa năm ấy vẫn không ngờ cuộc chiến khốc liệt đã gần Tết ấy với bao cuộc đời đã là Tết cuối “cả nước lên đường xao xuyến bờ tre từng hồi trống giục” con trai lớn nhập ngũ bố hoãn phục viên cỏ thao trường chưa kịp hồi sinh lại dập nát dưới đế giày lính mới chồng thôi làm nhà ngói vợ bán đong thóc trữ sắn khoai con gái vội lấy chồng gấp gáp đẻ con trai cả những người dân thường cũng hiểu chiến tranh lần này dằng dai khốc liệt vợ chồng li tán gia đình nát tan chục triệu người Việt Nam mang thương tích suốt đời mấy triệu người sẽ chết…