Đề Hành Sơn huyện Văn Tuyên Vương miếu tân học đường, trình Lục tể 題衡山縣文宣王廟新學堂呈陸宰 • Viết về học đường mới lập trong miếu Khổng Tử ở huyện Hành Sơn, kiêm trình quan huyện họ Lục

旄頭彗紫微， 無復俎豆事。 金甲相排蕩， 青衿一憔悴。 嗚呼已十年， 儒服弊於地。 征夫不遑息， 學者淪素志。 我行洞庭野， 欻得文翁肆。 侁侁胄子行， 若舞風雩至。 周室宜中興， 孔門未應棄。 是以資雅才， 渙然立新意。 衡山雖小邑， 首唱恢大義。 因見縣尹心， 根源舊宮閟。 講堂非曩構， 大屋加塗墍。 下可容百人， 牆隅亦深邃。 何必三千徒， 始壓戎馬氣。 林木在庭戶， 密幹疊蒼翠。 有井朱夏時， 轆轤凍階戺。 耳聞讀書聲， 殺伐災彷彿。 故國延歸望， 衰顏減愁思。 南紀改波瀾， 西河共風味。 採詩倦跋涉， 載筆尚可記。 高歌激宇宙， 凡百慎失墜。

Mao Đầu tuệ Tử Vi, Vô phục trở đậu sự. Kim giáp tương bài đãng, Thanh khâm nhất tiều tuỵ. Ô hô dĩ thập niên, Nho phục tệ ư địa. Chinh phu bất hoàng tức, Học giả luân tố chí. Ngã hành Động Đình dã, Hốt đắc Văn Ông tứ. Sân sân trụ tử hành, Nhược vũ phong vu chí. Chu thất nghi trung hưng, Khổng môn vị ưng khí. Thị dĩ tư nhã tài, Hoán nhiên lập tân ý. Hành Sơn tuy tiểu ấp, Thủ xướng khôi đại nghĩa. Nhân kiến huyện doãn tâm, Căn nguyên cựu cung bí. Giảng đường phi nẵng cấu, Đại ốc gia đồ ký. Hạ khả dung bách nhân, Tường ngung diệc thâm thuý. Hà tất tam thiên đồ, Thuỷ áp nhung mã khí. Lâm mộc tại đình hộ, Mật cán điệp thương thuý. Hữu tỉnh chu hạ thì, Lộc lư đống giai sĩ. Nhĩ văn độc thư thanh, Sát phạt tai phảng phất. Cố quốc diên quy vọng, Suy nhan giảm sầu tứ. Nam kỷ cải ba lan, Tây hà cộng phong vị. Thái thi quyện bạt thiệp, Tải bút thượng khả ký. Cao ca kích vũ trụ. Hoàn bách thận thất truỵ.

Sao Mao Đầu lấn chỗ của sao Tử Vi, Nên không khôi phục lại việc tế lễ. Bộ áo giáp vàng của quân nhân thì chau chuốt (trọng võ), Trong khi áo xanh của anh học trò thì nhầu nát (khinh văn). Than ôi đã mười năm rồi, Áo của nhà nho bị chà dưới đất. Lính tráng đã chẳng được nghỉ ngơi, Mà học trò cũng mất hết ý chí. Tôi đi ngang cánh đồng vùng hồ Động Đình, Bỗng hiểu được nỗi lòng Văn Ông. Học trò đi lại tấp nập, Tưởng như đi về từ nơi hóng mát ở đền Vũ Vu. Nhà Chu xứng đáng được phục hồi, Cửa Khổng không nỡ vất bỏ. Đó chính là dùng cái vốn quý báu, Mà phát minh ra cái ý mới. Hành Sơn tuy là một huyện nhỏ, Mà lại đứng đầu trong việc nêu cao nghĩa lớn. Nhân vì thấy tấm lòng của quan đầu huyện, Nguồn gốc là ở bài “bí cung” thời xưa. Giảng đường không phải là kiến trúc cũ, Mái nhà lớn được tô điểm thêm. Dưới mái có thể chứa hàng trăm người, Tường vách thêm quanh co hun hút. Cần gì phải mong tới ba ngàn học trò, Mới đầu hãy cứ làm dịu không khí chiến tranh đi đã. Rừng cây ở ngay trước cửa ngõ đây, Thân cây chen chúc tạo ra cái vẻ xanh ngắt. Vào mùa hè nóng rực có giếng nước, Ròng rọc kín nước giếng bị rỉ sét trên ghè đá. Tai nghe tiếng đọc sách, Mà tai vạ chém giết phảng phất đâu đây. Làng cũ cứ mong về hoài, Lòng buồn cùng với sắc mặt bơ phờ. Chuyến đi về phía nam thay đổi bao nhiêu lớp sóng, Sông vùng tây gom lại bao nhiêu là mùi gió. Cứ tất tả nhặt thơ khiến mỏi mệt, Sức bút này hãy còn ghi được. Hát vang lên cho um trời đất, Cuối cùng là đề phòng cho khỏi lạc mất.

旄頭彗紫微， Mao Đầu tuệ Tử Vi, Sao Mao Đầu lấn chỗ của sao Tử Vi,

無復俎豆事。 Vô phục trở đậu sự. Nên không khôi phục lại việc tế lễ.

金甲相排蕩， Kim giáp tương bài đãng, Bộ áo giáp vàng của quân nhân thì chau chuốt (trọng võ),

青衿一憔悴。 Thanh khâm nhất tiều tuỵ. Trong khi áo xanh của anh học trò thì nhầu nát (khinh văn).

嗚呼已十年， Ô hô dĩ thập niên, Than ôi đã mười năm rồi,

儒服弊於地。 Nho phục tệ ư địa. Áo của nhà nho bị chà dưới đất.

征夫不遑息， Chinh phu bất hoàng tức, Lính tráng đã chẳng được nghỉ ngơi,

學者淪素志。 Học giả luân tố chí. Mà học trò cũng mất hết ý chí.

我行洞庭野， Ngã hành Động Đình dã, Tôi đi ngang cánh đồng vùng hồ Động Đình,

欻得文翁肆。 Hốt đắc Văn Ông tứ. Bỗng hiểu được nỗi lòng Văn Ông.

侁侁胄子行， Sân sân trụ tử hành, Học trò đi lại tấp nập,

若舞風雩至。 Nhược vũ phong vu chí. Tưởng như đi về từ nơi hóng mát ở đền Vũ Vu.

周室宜中興， Chu thất nghi trung hưng, Nhà Chu xứng đáng được phục hồi,

孔門未應棄。 Khổng môn vị ưng khí. Cửa Khổng không nỡ vất bỏ.

是以資雅才， Thị dĩ tư nhã tài, Đó chính là dùng cái vốn quý báu,

渙然立新意。 Hoán nhiên lập tân ý. Mà phát minh ra cái ý mới.

衡山雖小邑， Hành Sơn tuy tiểu ấp, Hành Sơn tuy là một huyện nhỏ,

首唱恢大義。 Thủ xướng khôi đại nghĩa. Mà lại đứng đầu trong việc nêu cao nghĩa lớn.

因見縣尹心， Nhân kiến huyện doãn tâm, Nhân vì thấy tấm lòng của quan đầu huyện,

根源舊宮閟。 Căn nguyên cựu cung bí. Nguồn gốc là ở bài “bí cung” thời xưa.

講堂非曩構， Giảng đường phi nẵng cấu, Giảng đường không phải là kiến trúc cũ,

大屋加塗墍。 Đại ốc gia đồ ký. Mái nhà lớn được tô điểm thêm.

下可容百人， Hạ khả dung bách nhân, Dưới mái có thể chứa hàng trăm người,

牆隅亦深邃。 Tường ngung diệc thâm thuý. Tường vách thêm quanh co hun hút.

何必三千徒， Hà tất tam thiên đồ, Cần gì phải mong tới ba ngàn học trò,

始壓戎馬氣。 Thuỷ áp nhung mã khí. Mới đầu hãy cứ làm dịu không khí chiến tranh đi đã.

林木在庭戶， Lâm mộc tại đình hộ, Rừng cây ở ngay trước cửa ngõ đây,

密幹疊蒼翠。 Mật cán điệp thương thuý. Thân cây chen chúc tạo ra cái vẻ xanh ngắt.

有井朱夏時， Hữu tỉnh chu hạ thì, Vào mùa hè nóng rực có giếng nước,

轆轤凍階戺。 Lộc lư đống giai sĩ. Ròng rọc kín nước giếng bị rỉ sét trên ghè đá.

耳聞讀書聲， Nhĩ văn độc thư thanh, Tai nghe tiếng đọc sách,

殺伐災彷彿。 Sát phạt tai phảng phất. Mà tai vạ chém giết phảng phất đâu đây.

故國延歸望， Cố quốc diên quy vọng, Làng cũ cứ mong về hoài,

衰顏減愁思。 Suy nhan giảm sầu tứ. Lòng buồn cùng với sắc mặt bơ phờ.

南紀改波瀾， Nam kỷ cải ba lan, Chuyến đi về phía nam thay đổi bao nhiêu lớp sóng,

西河共風味。 Tây hà cộng phong vị. Sông vùng tây gom lại bao nhiêu là mùi gió.

採詩倦跋涉， Thái thi quyện bạt thiệp, Cứ tất tả nhặt thơ khiến mỏi mệt,

載筆尚可記。 Tải bút thượng khả ký. Sức bút này hãy còn ghi được.

高歌激宇宙， Cao ca kích vũ trụ. Hát vang lên cho um trời đất,

凡百慎失墜。 Hoàn bách thận thất truỵ. Cuối cùng là đề phòng cho khỏi lạc mất.