Cuộc chiến đấu chống Nguyên Mông lần thứ hai (1285)

Năm Nhâm Ngọ, Bình Than đại hội (1280) Vua bàn kế phòng thủ, phản công Khánh Dư, phó tướng được phong (1282) Quốc Toản còn nhỏ nên không được bàn Lòng hổ thẹn, sôi gan tuổi trẻ Tay anh hùng bóp vỡ quả cam Trở về chiêu mộ ngàn quân "Phá cường địch, báo hoàng ân" quyết thề Thuyền tiểu tướng xông lên mũi sóng Bóng cờ vàng lồng lộng gió bay Quân Nguyên trông thấy chạy dài Nam quân thắng lợi kể ngay phút đầu Lễ tấn phong đại vương Quốc Tuấn (1283) Làm tiết chế thống lĩnh toàn quân Duyệt binh ở tại bến Đông Truyền nơi xung yếu phải cần chỉnh trang Điện Diên Hồng bốn phương về họp (1284) Để toàn dân cùng góp một lời Ý dân biểu hiện ý trời Là hoà hay chiến muôn người cùng hô Một tiếng hô ta thề quyết chiến: Với kẻ thù quyết đánh một phen Toàn dân cùng một lời nguyền Thề rằng phải đuổi quân Nguyên ra ngoài Trần Di Ái được sai đi sứ (1281) Đến nước người thì lại phản vua Đem theo quân giặc trở về Sài Thung Nguyên sứ coi bề hung hăng Lại nghe rằng Toa Đô sửa soạn Năm mươi vạn tiến thẳng phương Nam (1282) Giả vờ hỏi tội Nam man Thực ra là để mượn đường xâm lăng Trần Hưng Đạo điều quân các lộ (1284) Ở Hải Đông, cửa ngõ Vân Trà Theo thuyền vượt biển ngang qua Vào nơi Ba Điễm Sơn Trà cực Nam Tướng Mông Cổ vào năm Nhâm Ngọ (1282) Là Toa Đô đổ bộ Chiêm Thành Chiến thuyền cùng với thuỷ binh Tấn công thành gỗ vây quanh Đồ Bàn (1283) Pháo ba cần cản đường quân giặc Dựa thế rừng vây chặt Nguyên Mông Giằng dai đã mấy tháng ròng Giặc Nguyên đang ở thế cùng cạn lương Vờ giả hàng, chúa Chiêm sai sứ Bảo rằng thưa: quốc chủ đến sau Nay sai Bảo Thoát sang chầu Chế Mân thế tử sẽ hầu vào sau Một mặt khác, vua cầu cứu viện (1282) Cử sứ sang Đại Việt, Bồ Đà Lân bang Chân Lạp cũng qua Liên minh hợp lại để mà chống Nguyên Cứu nước Chiêm trong cơn nguy biến Vua nhà Trần gởi viện binh sang (1284) Hai mươi vạn lẻ mấy ngàn Năm trăm thuyền chiến lên đàng cứu nguy Giặc Nguyên Mông đang lo nơm nớp Đợi viện binh trong lúc thế cùng Quân Chiêm, Đại Việt phản công Toa Đô bí thể buộc lòng lui quân (1284) Hốt Tất Liệt điều quân để đánh Bảo Toa Đô phải lánh dưỡng binh Vào đất Ô Lý, Chiêm Thành (1284) Tạm thời ẩn nấp sẽ truyền lệnh sau Xuống chiếu giao lấy người phụ tá Cho con mình thế tử Thoát Hoan Lên đường tiến chiếm phương Nam Lập ra kế hoạch ăn loang vết chàm Quân xâm lược chia làm ba cánh (1285) Mũi tiến công là cánh Tư Minh Vân Nam là cánh viện binh Toa Đô từ hướng Chiêm Thành đánh lên Theo kế hoạch truyền liền mật lệnh Cùng một lúc ba mũi tiến công Vạn Kiếp nhanh chóng chiếm xong (1285) Vượt sông qua đánh Thăng Long tức thời Giặc chiếm ngay kinh thành bỏ trống Đốc đại quân tổng tấn công ta Đà Mạc giặc đã tràn qua Bắt Trần Bình Trọng đưa ra dụ hàng "Nếu thuận theo: làm vương đất Bắc Bằng không thì, sẽ giết làm gương" "Ta thà là quỷ nước Nam Còn hơn phản quốc làm vương xứ người" Giặc tức quá giết người khí tiết Sai quân về đem tiếp viện thêm Toa Đô từ dưới đánh lên Kẹp quân ta giữa ba bên bốn bề Vua sai Dương ra đi xin hoãn (1285) Xin cầu hoà, cốt được bãi binh Để làm dịu bớt tình hình An Tư công chúa hiến mình dâng cho (1285) Trước thế nước nguy cơ bại trận Trần Nhân Tông hỏi vặn đại vương: "Thế nào!" - Hưng Đạo tâu rằng: "Chặt đầu thần trước, sẽ hàng giặc sau" Chương Hiến Hầu ra hàng quân giặc Chiêu Quốc Vương bắt chước theo sau Ích Tắc, Lê Diểu cùng nhau Đem theo gia thuộc ra đầu Toa Đô Trần Nhật Duật, thái sư Quang Khải Cùng lên đường quay ngược về kinh Tây kết, Quốc Tuấn dàn binh Cắt đức liên lạc vây quanh kẻ thù Cửa Hàm Tử thừa cơ tập kích Cùng Triệu Tung đánh địch chạy dài Trần Thông, Quốc Toản dương oai Chương Dương thừa thắng đuổi ngay khỏi thành Quân Thoát Hoan bỏ thành trốn chạy Để lại gần hết thảy binh lương Bị quân Hưng Đạo chắn ngang Gặp ngay Quốc Toản cắt đường rút lui Đến Vạn Kiếp tìm nơi xoay trở Bắc cầu phao tạm đỡ qua sông Cầu phao lại gãy nửa chừng Giặc Nguyên chết đuối vô cùng thảm thương Ta phục kích dọc đường giặc chạy Quân chúng còn chỉ mấy ngàn binh Rút về theo hướng Tư Minh Thoát Hoan chạy đến Vĩnh Bình gặp ngay Hưng Vũ Vương con trai Hưng Đạo Chận trên đường cầm giáo chắn ngang Ống đồng giặc giấu Thoát Hoan Tìm phương tẩu thoát chạy sang bên Tàu Ùn ùn sau quân Nguyên tán loạn Tướng Lý Hằng trúng phải mũi tên Tên đâm mà chẳng chết liền Cõng về đến ải, Lý bèn tắt hơi Một cánh khác rút lui theo hướng Về Phù Ninh tạm đóng giữa đường Bị quân Hà Đặc đánh luôn Tàn quân Mông Cổ tìm đường thoát thân Ở Tây Kết quân Trần vây hãm Tổng quản Nguyên thế cạn đầu hàng Toa Đô chi xiết bàng hoàng Cánh quân thuỷ bộ lại càng rối ren Ô Mã Nhi leo thuyền chạy lẹ Còn Toa Đô lại bị chém đầu Tiểu Lý cố gắng theo sau Biết rằng khó thoát, kéo nhau ra hàng Cuộc xâm lăng thế là thất bại Hai vua Trần trở lại Thăng Long Quan dân, binh lính một lòng Cùng chung ý chí chung lưng diệt thù Khúc khải hoàn thiên thu còn đó Thái bình tu nỗ lực nước non Chương Dương cướp giáo hãy còn Nghe trong Vạn Cổ dậy hồn núi sông Tự đáy lòng tướng Trần Quang Khải Làm bài thơ để lại như sau: "Đoạt sáo Chương Dương độ Cầm Hồ Hàm Tử quan Thái bình tu trí lực Vạn cổ thử giang san" Bốn câu mà đến ngàn năm Vẫn còn phản phất chiến công vang lừng