Cuộc chiến đấu chống Nguyên Mông lần thứ ba (1287)

Dù thất bại giặc Mông chưa bỏ (1286) Mộng xâm lăng, còn cố phục thù Sứ sang bàn bạc: trả tù Nhân cơ hội đó thăm dò nước ta Vua xuống chiếu kiểm tra hộ khẩu Để điều nghiên hiểu thấu dân tình Hưng Đạo: vua giao việc binh Đại Vương Đức Việp cho quyền quốc sư (1287) Hốt Tất Liệt phong cho thế tử (1286) Nắm trọn quyền quân thứ binh lương Quân chia ba đạo lên đường Khâm Châu tập kết sẵn sàng vượt sông Ngày Bính Ngọ, Thoát Hoan vừa đến (1287) Ở Lộc Bình thẳng tiến Đông, Tây Ào ào chỉ có bốn ngày Khắp vùng Vạn Kiếp đã đầy quân Nguyên (1288) Cánh Vân Nam dưới quyền Tây Hạ Sáu nghìn quân cũng đã sẵn sàng Vượt qua Bạch Hạc, Phú Lương Hội quân Vạn Kiếp mở đường thọc sâu Ô Mã Nhi, Khâm Châu vượt biển Với năm trăm thuyền chiến dàn quân An Ban đánh bạt quân Trần Hai quân thuỷ, bộ giặc gần gặp nhau Đến điểm hẹn mặt sau Vạn Kiếp (1288) Giặc Nguyên Mông xảo quyệt ranh ma Xây thành đắp luỹ để mà Biến thành cứ địa vào ra dễ dàng Sai Lưu Uyên đem quân đánh tới Lấn chiếm vùng quanh núi Chí Linh Dựng lều che trại, đắp thành Làm kho dự bị để dành chứa lương Lương cướp được trên đường sục sạo Bốn mươi ngàn thạch gạo của dân Tạm thời cứu vãn nuôi quân Chờ Trương Văn Hổ đã gần tháng qua(1288) Ở Thăng Long quân ta thất thế (1288) Bỏ kinh thành rút đến Hám Nam Bày binh bố trận cọc ngầm Đợi khi quân giặc ăn dần hết lương Nơi Vạn Kiếp đặc đương nao núng Còn vua Trần: Trúc Động điểm quân Khi ẩn, khi hiện như thần Khiến cho tướng giặc bội phần lo âu Chiến tranh để tiêu hao kẻ địch Giặc yếu dần co xích gần nhau Gióng cờ phía trước đánh sau Đánh cho đất thảm, trời sầu mới thôi Ban đêm giặc chẳng rời khỏi trại Đợi sáng trời mới lại ra quân Thiếu ăn, quân số hao dần Đúng ngày Nhâm Ngọ rút quân chạy về Khí thế giặc bốn bề tan rã Lo phận mình tướng tá đòi lui Thoát Hoan chán nản ngậm ngùi Tiến lên chẳng nổi thối lùi không xong Ba năm trước ống đồng tháo chạy (1285) Nỗi hận này còn cháy trong tim An Tư công chúa trước rèm (1284) Lần này e chết nơi miền đất xa (1288) Giặc muốn rút đường qua trắc trở Đám tàn binh lại ở thế cùng Trần kênh vách núi lưng chừng Dưới sâu vực thảm, cây rừng chắn ngang Bạch Đằng giang còn vang thuở trước (1288) Hàng cọc ngầm đáy nước trồi lên Đâm xuyên ván thủng chiến thuyền Thuyền úp, giặc chết ngửa nghiêng sóng dồi Trương Ngọc chết Mã Nhi bị bắt (1288) Tích Lê Cơ xin được đầu hàng Quân nhu bỏ lại đầy đường Quân ta thu được mấy ngàn thuyền lương Giặc Mông Cổ cùng đường đại bại Bạch Đằng Giang làm bãi chôn quân Vua Nguyên căm giận bội phần Ba lần xâm lược, ba lần trắng tay Cối Kê chuyện cũ người nên nhớ Hoan Diễn còn kia chục vạn quân Là lời nhắn của vua Trần Dành cho lủ giặc hung tàn Nguyên Mông Hốt Tất Liệt vô cùng giận dữ Đày con mình thế tử Thoát Hoan (1289) Dương Châu đất trích dặm ngàn Chung thân chốn ấy khó toan trở về Cuối tháng ba quay về chốn cũ (1288) Cả kinh thành bị phá tan hoang Đền đài kể cả Chiêu Lăng Âm hồn phản phất hương tàn nam giao Xã tắc lưỡng hồi lao thạch mã Sơn hà thiên cổ diện kim âu Non sông ngàn thuở về sau Chiến công Mậu Tý (1288) đi vào sử xanh Vua xuống chiếu giảm thêm thuế má Lệnh truyền ra đại xá cho dân Cử ngay phái bộ sứ thần (1288) Sang Nguyên xin được giải phân mọi điều Ô Mã Nhi vâng theo giao ước(1289) Trao trả về lại nước Trung Hoa Đời vay có lại có qua Dùi thuyền, chết đuối cũng là oan khiên Vua Thánh Tông trong niềm cảm hứng Viết bài thơ đến tận hôm nay Đọc lên như ngỡ bên tai.... Chiến công hiễn hách của người năm xưa Cảnh thanh u, vật diệc thanh u Thập nhất tiên châu, thử nhất châu Bách bộ sơn ca, cầm bách thiệt Thien hàng nô bộc quất thiên đầu Nguyệt vô sự chiếu nhân vô sự Thuỷ hữu thu hàmthiên hữu thu Tứ hãi dĩ thanh trần dĩ tĩnh Kim niên du thắng tích niên du Theo chiếu vua định công dẹp giặc (1289) Kết án loài phản trắc, nước đôi Ghi ơn công trạng từng người "Trung hưng thực lục" vua sai vẽ hình (1289) Trong chiến tranh người Nam kẻ Bắc Cũng có người theo giặc xin hàng Đến khi đất nước bình an Nhân bắt hòm biểu xin hàng trước kia Thượng hoàng sai đốt đi tất cả (1289) Để yên lòng những kẻ phản vua Định công luận tội lựa cho Mỗi người mỗi cảnh mà chưa được dùng Năm Canh Dần, đầu xuân xuống chiếu(1290) Đánh Ai Lao áp đảo Nam Di Cất quân chinh phạt thị uy Lân bang kiếp vía man di xin chừa Gặp nạn đói mở kho chẩn cấp (1290) Thuế dân đinh bỏ bớt đi nhiều Thăm dân để biết dân kêu Lấy quan văn học để điều tới nơi Thuật dùng người khó ai bằng được Lấy công bằng làm thước mà đo Lấy nhân lấy nghĩa mà cho Sửa sai phép nước trước giờ còn đang... (1292) Xuống chiều rằng hễ làm văn tự (1292) Thì chép thành hai thứ bản sao Của người một bản ta trao Người kia giữ một ịn vào làm tin Việc xử phạt nghiêm minh đúng luật Dân được quyền thắc mắc điều chi Trống đình, quan phải lắng nghe Tiếng dân khiếu nại phải ghi rõ ràng Trong cuộc chiến vì dân giữ nước Có nhiều người dáng được lưu danh Như là con của Yên sinh Đại vương Quốc Tuấn điều binh diệt thù Vua phong cho Quốc công tiết chế (1283) Thống lĩnh quân tìm kế bày mưu Chọn binh, quân hiệu hổ phù Chỉ huy, tác chiến dể hồ mấy ai Cho ra đời "Binh gia yếu lược" Sách đầu giường cho các tướng quân Hịch tướng sĩ một ánh văn Là lời tuyên chiến viết bằng máu xương Bài hịch đó cũng là tuyên bố Cho mọi người thấy rõ toàn dân Chung lưng đoàn kết quây quần Quyết tâm sắc đá đánh tan giặc ngoài Có nhiều người trở thành danh tướng Như Yết Kiêu, Dã Tượng, Khắc Chung Đỗ Hành, Man trưởng một lòng Tất Năng, Quang Khải cùng chung chiến hào Trần Quang Khải cầm đầu chính phủ (1271) Theo Thánh Tông đánh lũ Nguyên Mông Một người học thức uyên thâm Biết nhiều tiếng nói sắc dân ít người Để lại đời tập thơ "Lạc đạo" Lời khẩu khí in dấu chiến công Vì dân phục vụ hết lòng Trông coi việc nước chẳn mòng việc riêng Trần Khánh Dư nắm quyền thuỷ lộ Dù không ưa vua cứ tin dùng Phục kích đánh trận Vân Đồn Bắt nguyên tướng giặc, thuyền lương khí tài Bài đề tựa do tay Dư viết Cho Vạn Kiếp tông bí truyền thư Đó là binh pháp trận đồ Của Trần Hưng Đạo soạn cho các nhà Dư cũng nhà đầu cơ có hạng Tính tình thì sống sượng tham lam Đã cùng công chúa thông dâm Đầu cơ tích trữ món hàng Ma Lôi Biết bao người anh hùng tử sĩ Góp máu đào sá kể lưu danh Sẳng sàng xông trận hy sinh Bọc thây da ngựa hiến mình vì dân