Pháp chiếm Hà Nội lần II (1882)

Lúc Rheinart sang thay Philastre Nhất là khi nội các của Tây Lại bầu thủ tướng khác thay Chính sách cai trị đổi ngay tức thì Pháp muốn chiếm Bắc Kỳ lần nữa Một nguồn tin báo của nước Anh (1882) Vua ta nghe được phong thanh Rằng chính phủ Pháp động binh năm rồi Năm Nhâm Ngọ (1882) tháng hai vừa quá Rivière đại tá hải quân Đem hai chiến hạm tuần dương Mấy ngàn lính thuỷ lên đường tới nơi Đến Hà Nội đóng nơi Đồn Thuỷ Rivière gởi tối hậu thư Tổng đốc Hoàng Diệu khước từ Chia quân chống giữ để ngừa tấn công Thăng Long thành chìm trong biển lửa Kho thuốc súng rực cháy nửa đêm Tứ bề đạn pháo vang rền Quân ta giao chiến chung quanh chiến hào Bọn Việt gian cài sâu từng tổ Đợi thực dân súng nổ tấn công Túa ra đốt phá lung tung Khiến quân Hoàng Diệu khó lòng giữ yên Rivière hay tin Hà Nội Đã dần dần vuột khỏi quân ta Tung quân đánh xáp lá cà Quân Nam yếu thế lui ra dần dần Tôn Thất Bá tay chân của giặc Là Việt gian nằm sẵn trong thành Đốt kho thuốc súng nghi binh Giúp cho lũ giặc tràn nhanh vào thành Lúc bình minh giặc xông vào chiếm Ông Hoàng Diệu chạy đến hành cung Thảo tờ di biểu tận trung Buộc dây oan nghiệt tạ lòng nước non Miếu Quan Thánh vẫn còn ghi dấu Mối căm hờn nung nấu tâm can Chữ trung với nước vô vàn Ngàn sau ai dám dễ dàng lãng quên Quan tổng đốc có tên Hoàng Diệu Người Điện Bàn, thuộc đạo Quảng Nam Được vua cắt cử ra làm Tổng đốc Hà Nội với hàm thượng thư Khi ông chết di thư để lại Có những câu mãi mãi về sau: "Tướng lược phi trường tử, tử quý sanh nhi vô ích, Thành vong mạc cứu, túng nhiên tử hữu như cô. Cô trung nhi thệ dữ Long Thành, Nguyện trùng tiên thần Nguyễn Tri Phương ư đia hạ. Sổ hàng huyết lệ, vạn lý quân môn, Nguyện nhật nguyệt chi chi chiêu minh, biểu thần xích tâm nhi dĩ." Cả toàn dân bừng lên khởi nghĩa Khởi đầu là về phía Văn Thân Dâng cao như ngọn sóng thần Bình Tây sát Tả, đuổi quân Tam tài Ở Nghệ An: Như Mai, Trần Tấn Lãnh đạo chừng nửa vạn dân quân Truy kích diệt lũ tham quan "Bọn nối giáo giặc" phản dân tộc mình Sau khi chiếm được thành Hà Nội Pháp bèn trao cho lũ tay sai Tôn Thất Bá được giao ngay Nắm quyền sinh sát thay Tây điều hành Ở kinh thành nhiều người phẫn uất Trước thảm cảnh nuớc mất nhà tan Nam triều họp mật mấy quan Sớ dâng xin đánh giết quân tử thù Vua truyền lệnh giao cho Túc Độ Lập hội đồng nhận lại Thăng Long Bởi vì giặc Pháp tính chung Lợi nhiều nếu trả đất vùng này đi Rivière liệt kê mười khoản: Buộc triều đình nhượng hẳn Hà Thành Từ hành chánh đến việc binh Độc quyền thu thuế thương thuyền bán buôn Chính phủ Pháp nhận luôn bảo hộ Trên toàn phần lãnh thổ Đại Nam Trước nhiều đòi hỏi tham lam Vô cùng láo xược của quân bạo tàn Cả toàn dân một lòng thề quyết Suốt ba miền không thể thờ ơ Trước quân cướp nước côn đồ Cần Vương tụ nghĩa phất cờ Văn Thân Giặc đánh chiếm bất thần Nam Định Cho pháo thuyền thôn tính Hòn Gay Quan quân chiến đấu mấy ngày Quần nhau với địch suốt ngày mới thua Bắn gãy chân Carreau trung tá Tấn công tàu đốt cháy Surprise Quân ta chống trả gan lì Dần dần hết đạn rút đi khỏi thành Mưu lũ giặc gian manh xâm lược Chúng cố tình cắt đứt ngoại giao Lệnh cho Rheinart xuống tàu Rời ngay khỏi Huế để vào trong Nam Chúng cố làm tình hình căng thẳng Để dễ bề điều động quân binh Cho ngay tàu chiến vây quanh Các đồn dọc biển án binh cắt đường Quân Trung Quốc vội vàng phản ứng Cho quân binh chận đứng âm mưu Cùng ta ngăn chận kẻ thù Muốn tràn chiếm lấy vùng bờ biển Đông Hoàng Kế Viêm hợp cùng Vĩnh Phúc Giữ các đồn khu vực Gia Lâm Ngầm cho Quang Đản tấn công Đánh cho Pháp rút về đồn thuỷ binh Quân Cờ Đen bất ngờ đánh Pháp Nhắm chiến thuyền pháo tháp bắn sang Lê dương, Tây tặc kinh hoàng Làm tên đại tá vội vàng lui binh Lấy trăm binh rời thành đánh đuổi Quân Cờ Đen rút khỏi rất nhanh Lui về Cầu Giấy phục binh Rivière quyết tự mình đuổi theo Chân Cầu Giấy trời chiều lảng đảng Vẫn im lìm hoang vắng thê lương Phục binh nằm sẵn bên đường Đột nhiên pháo lệnh nổ vang ngang đầu Giặc tranh nhau tìm đường trốn thoát Quân Nam triều nhất loạt xông lên Điểu thương súng đã nổ rền Trơ vơ còn lại mấy tên cầm đầu Rivière rướn cao lảo đảo Một mũi gươm kết liễu cuộc đời Nghĩa trang Montmartre ngậm ngùi Hải quân đại tá thành người thiên thu Triều đình Huế gặp giờ bối rối Lúc nhà vua hấp hối trong cung Trung tuần tháng sáu lâm chung (16-6-1882) Là khi giặc Pháp sục lùng khắp nơi Vua Tự Đức vốn người hay chữ Băm sáu (36) năm nắm giữ ngôi vua Văn chương thi phú có thừa Rành về văn học nhưng chưa trải đời Thật hiếm hoi thấy vua kinh lý Ra khỏi thành để thấy nhân dân Có đi mới hiểu được rằng Quanh ta thế giới muôn phần văn minh Dưới đáy giếng tưởng mình là nhất Hoá ra rằng vốn thật sơ khai Văn minh mình chẳng bằng ai Bế quan, toả cảng càng thêm thiệt thòi Vây quanh vua triều đình thiển cận Bỏ ngoài tai những bảng điều trần Vua nghe một lũ nịnh thần Chuyên môn đố kỵ theo chân người Tàu Nguyễn Trường Tộ trình vua mưu chước Việc canh tân chưa biết ra sao? Các quan nghi ngại bàn vào Cho ông công giáo thành phần theo Tây Việc cấm đạo ngày càng thêm dữ Bởi lo ngại thù trong ngoại kết Đốt giáo đường giáo xứ tan hoang Thừa sai linh mục kinh hoàng từ đây Về văn hoá nói chung tạm được Có rất nhiều trước tác khá hay Hoàng Quang còn đuợc tới nay Văn chương như Quát tài thay hại mình