Nguyễn Phúc Thuần (1765-1777)

Nguyễn Phúc Thuần nối ngôi nghiệp chúa Trương Phúc Loan lấn cả quyền hành Trong triều có Nguyễn Cư Trinh Cũng không ngăn được tình hình rối ren Trương Phúc Loan lấy quyền quốc phó (1765) Xem triều đình chẳng có một ai Chuyên quyền lại giết người ngay Tóm thâu công việc trong ngoài vào tay Ở Đàng Ngoài Trịnh Doanh bố cáo (1754) Cấm người Âu truyền đạo Gia Tô (1746) Cấm người Trung Quốc bấy giờ Lim, trắc gỗ quý không cho đem về Ở hai miền dân quê ly tán Bởi mất mùa, lụt hạn triền miên Gian manh làm giả bạc tiền Khiến cho mất giá dân thêm đói nghèo Biển Hà Tiên có nhiều hải sản Lắm ghe thuyền lai vãng mưu sinh Ngư dân ngoại quốc cố tình Đánh bắt tôm cá nước mình mang đi Việc trấn thủ lắm khi quá yếu (1758) Muốn tuần tra lại thiếu chiến thuyền Cuối năm bảy mốt vua Xiêm (1771) Cất quân đánh chiếm Hà Tiên mấy ngày Mạc Thiên Tứ sai người dụ địch Tống Phước Hiệp đột kích sau lưng Dồn quân giặc cướp tới cùng Vượt qua biên giới tấn công mới về Vua Xiêm bèn gửi ngay sứ giả Sang cầu hoà vì đã bội giao Hứa rằng nay trở về sau Có gì xích mích cùng nhau nghị bàn Vùng Hội An thuyền buôn tấp nập Tàu nước Anh, Pháp, Nhật, Java Thuế quan thâu vốn được là Ba mươi ngàn lẻ tiền đà nhập kho Tiền thu vô Phúc Loan chiếm đoạt Thuế mười phần chỉ được một hai Chuyên quyền Loan lại tác oai Nhân dân đói khổ không ai không thù Đồng bỏ hoang, ruộng khô cỏ cháy Có nhiều làng chẳng thấy luỹ tre Nhân dân đói khổ não nề Nhiễu nhương trộm cướp lắm bề tang thương Trước bối cảnh thê lương đổ nát Đất Tây Sơn Nguyễn Nhạc hưng binh Nêu cao danh nghĩa của mình Loạn thần phải diệt, dành quyền về dân Vào tháng tám nghĩa quân chiếm cứ (1773) Ở Quy Nhơn, tuần phủ Đắc Tuyên Vội vàng tháo chạy xuống thuyền Dong buồm trốn thẳng ra miền Hoá Châu Binh Tây Sơn thọc sâu vào chiếm (1773) Đánh mạnh vào cứ điểm Bình Khang Rồi cho áp sát phía Nam Lấy vùng Bình Thuận như tằm ăn dâu Quân chúa Nguyễn hai đầu bị ép (1774) Bị cắt đường khó tiếp tế nhau Lại thêm lính tráng ốm đau Phúc Thuần ra lệnh rút vào Trấn Biên (1775) Thấy Đàng Trong khắp miền nội chiến Chúa Trịnh Sâm hạ lệnh động binh (1774) Hành quân chúa tự thân chinh Giương cờ Nam tiến nắm quyền chỉ huy Hoàng Ngũ Phúc sai đi tiền trạm Vượt sông Gianh vây hãm Phú Xuân Vợ con gia quyến Phúc Thuần Dắt dìu bồng bế tránh quân Đàng Ngoài Thành Phú Xuân lọt tay chúa Trịnh Nguyễn Phúc Thuần chạy lánh vào Nam Để con trấn ở Quảng Nam Bị Tây Sơn đuổi bắt làm con tin Phe Tây Sơn dưới quyền Nguyễn Nhạc (1775) Cùng Lập Đình ngầm ước với nhau Cẩm Sơn buộc Trịnh đối đầu Giao tranh mấy trận tiến vào Phú Xuân Đổi sách lược với quân Lê - Trịnh Tạm nghị hoà để tránh giao tranh Tây Sơn đoán trước tình hình Đương đầu Trịnh - Nguyễn khó giành phần hơn (1775) Trịnh phong Nhạc: Tây Sơn hiệu trưởng Trấn giữ vùng đất Quảng trở vô Lữ - Huệ, Nhạc lại giao cho (1775) Coi quân giữ đất kể từ Phú Yên Nguyễn Khoa Kiên bị Huệ bắt sống Sự kiện này rúng động ba quân Đại binh chúa Nguyễn lần lần Nếm mùi thất bại rút dần vào Nam Ở Quảng Nam xảy ra dịch bệnh (1775) Phía Trịnh quân binh lính chết nhiều Ngũ Phúc không dám đánh liều Rút lui ra khỏi chân đèo Hải Vân Tôn Thất Xuân mộ quân chiếm lại (1775) Vùng đất mà Trịnh phải buông tay Quân Xuân giữ được mấy ngày Bị binh Nguyễn Nhạc đuổi ngay khỏi thành Năm Bính thân (1776) Tây Sơn thừa thắng Chiếm Long Hồ, đánh thẳng Trấn Biên Lấy Sài Gòn, rồi lại đem Quân vào Gia Định trăm thuyền trịch thu Quân Tây Sơn dưới cờ Nguyễn Lữ Vỗ yên dân, cắt cử nha quan Thu gom khí giới kho tàng Kiểm kê tài sản sai mang đem về Triều đình Lê - Trịnh dần suy yếu Gặp thiên tai lại thiếu tài nguyên Mặc cho Nguyễn Nhạc lấn quyền Tóm thâu lãnh thổ nguyên miền Đàng Trong