Ninh Tốn 寧遜 ♂

Thơ » Việt Nam

Ninh Tốn 寧遜 (1744-1795) tự Khiêm Như 謙如, Hy Chí 希志, hiệu Mẫn Hiên 敏軒, Chuyết Sơn cư sĩ 拙山居士, Chuyết Am 拙庵, Song An cư sĩ 雙安居士, là đại thần thời Lê Trịnh và Tây Sơn, quê xã Yên Mỹ, huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình, sinh ra trong một gia đình có truyền thống khoa bảng, là hậu duệ của Lão La đại thần Ninh Hữu Hưng thời Đinh, Tiền Lê ở làng Chi Phong (xã Trường Yên, huyện Hoa Lư). Từ nhỏ, Ninh Tốn đã nổi tiếng là thông minh, được theo học ở kinh đô ở Thăng Long, tháng ngày ông chỉ miệt mài nấu sử sôi kinh, ôm ấp một hoài bão lớn lao. Văn tài của ông bộc lộ ngay từ thuở thiếu thời. Trước khi đỗ tiến sĩ, ông đã được tuyển dụng làm quan, giữ chức Hiệu thảo thiêm sai Công phiên. Năm 1778, 34 tuổi, ông đỗ tiến sĩ, lần lượt được cử các chức Tri bình phiên Phụng tá quân hải lộ, Tri bình phiên kiêm toản tu Quốc sử, Quốc luật, Hiệp trấn đạo Thuận Quảng, Tham tri chính sự kiêm Bồi tụng, Tham tán quân vụ. Năm 1788, theo Tây Sơn, được vua Quang Trung phong Hàn lâm trực học sĩ, giúp Ngô Thì Nhậm, Ngô Văn Sở điều khiển mọi công việc ở Bắc Thành. Năm 1790, được thăng chức Thượng thư bộ binh, tước Trường Nguyên bá. Tác phẩm có Tây hộ mạn hứng, Chuyết Sơn thi tập gồm hơn 300 bài thơ chữ Hán, sáng tác ở nhiều giai đoạn khác nhau, do con cháu sưu tập. Đặc biệt có chùm thơ 30 bài nói về phụ nữ (Tặng tài nữ, Ký tài nữ Thuỵ Liên, Mã thượng mỹ nhân,...) chứng tỏ Ninh Tốn có thái độ trân trọng đối với bạn “khăn yếm”. Điều đó ít thấy trong thơ chữ Hán đương thời. Ninh Tốn được thờ ở nhà thờ Ninh Tốn, xã Yên Mỹ, huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình. Đây là di tích lịch sử quốc gia. Tên của ông còn được đặt cho một con đường ở phường Đông Sơn, thị xã Tam Điệp, tỉnh Ninh Bình.

Danh sách bài thơ